Blog
Memento mori..
Michał Tyrpa
Michał Tyrpa inicjator akcji "Przypomnijmy o Rotmistrzu" ("Let's Reminisce About Witold Pilecki")
51 obserwujących 379 notek 371948 odsłon
Michał Tyrpa, 13 lipca 2007 r.

Żydowska autonomia w dawnej Polsce

Tradycja polskiej gościnności wobec Żydów oraz żydowskich swobód w państwie Piastów, Jagiellonów i Rzeczypospolitej Obojga Narodów stanowi ważny, choć zapomniany wkład w historyczne i kulturalne dziedzictwo Europy.

Historia polsko-żydowskich związków liczy tysiąc lat. Pojedynczy żydowscy kupcy zaczęli docierać na ziemie polskie już w X w. Pierwsze wzmianki o państwie Polan znajdujemy w relacjach Ibrahima Ibn Jakuba, żydowskiego kupca z kalifatu kordobańskiego. W owym czasie najbardziej poszukiwanymi towarami w naszej części Europy były skóry i niewolnicy. Dzięki prowadzonemu na szeroką skalę eksportowi skarb pierwszych Piastów zapełniał się dirhemami, arabskimi monetami, jakich tysiące znaleziono w Wielkopolsce i w Przemyślu. Prawdopodobnie w owej wczesnej epoce kupcy wyznający judaizm docierali również z położonego nad dolną Wołgą Chaganatu Chazarów. Jednak na szerszą skalę zaczęli Żydzi przybywać do Polski w XII w. z terenów Niemiec. Było to związane przede wszystkim z napaściami ze strony udających się do Ziemi Świętej krzyżowców. Wielu z nich  wychodziło z założenia, że najlepszym sposobem uregulowania finansowych zobowiązań wobec Żydów jest fizyczna likwidacja wierzycieli.

Niechętny stosunek chrześcijańskich mieszczan do Żydów wynikał przede wszystkim z konkurencji na polu ekonomicznym. Żydowscy bankierzy posiadali monopol w zakresie lichwy, którym to mianem określano udzielanie wszelkich, niekoniecznie tych najwyżej oprocentowanych, pożyczek pieniężnych. O ile w zasadzie tak Kościół, jak i rabini zabraniali czerpania zysku z obrotu pieniądzem, o tyle u Żydów zakaz ów nie obowiązywał względem gojów. Rodzące się w ten sposób fortuny żydowskich bankierów musiały kłuć w oczy wielu chrześcijan. W państwach zachodniej Europy niechęć poddanych względem Żydów podzielali często zadłużeni władcy. W rezultacie  w 1290 r. wszyscy Żydzi zostali wypędzeni z Anglii (jak miało się okazać aż na 350 lat), w 1306 r. z Francji, w 1492 r. z Hiszpanii, w 1498 r. z Portugalii. Również w XV w. wygnano Żydów z niemal wszystkich miast niemieckich oraz wielu miast włoskich. Niemieccy cesarze sami inspirowali pogromy (Karol IV) i palenie Żydów na stosach (Albrecht V). Władcy królestw iberyjskich ogniem i mieczem przymuszali Żydów do konwersji na chrześcijaństwo.

Tymczasem władcy polscy, szczególnie po okresie najazdów tatarskich, dążyli do wzmocnienia demograficznego i gospodarczego potencjału państwa. Żydzi – wysoko wykwalifikowani finansiści, kupcy, rzemieślnicy i lekarze – byli dla nich szczególnie cennym nabytkiem. Polscy książęta przyznali Żydom wiele przywilejów oraz udzielali im specjalnej ochrony prawnej jako tzw. servi camerae (sługom skarbu książęcego). Wydany w 1264 r. przez księcia Bolesława Pobożnego Statut Kaliski wyjmował Żydów spod prawa miejskiego (magdeburskiego), poddawał ich pod sądownictwo książęce, zapewniał swobodę handlu i operacji kredytowych. Zezwolono im na tworzenie samorządu gminnego, zabezpieczono nietykalność osób i mienia oraz swobodę praktyk religijnych, w tym ochronę miejsc kultu i cmentarzy. Przywilej księcia wielkopolskiego nakazywał chrześcijanom udzielenie pomocy napadniętym Żydom, zakazywał wysuwania wobec nich fałszywych oskarżeń i określał kary za porwanie żydowskiego dziecka celem ochrzczenia. Spory pomiędzy chrześcijanami, a Żydami rozstrzygał ustanowiony przez panującego sędzia. Sprawy wewnątrzżydowskie rozsądzali starsi gminy.

W kolejnym stuleciu przywilej obowiązujący w Wielkopolsce potwierdził i rozszerzył na terytoria Małopolski i Rusi Czerwonej Kazimierz Wielki. Na okres panowania ostatniego króla z dynastii Piastów przypada największa fala żydowskiego osadnictwa na ziemiach polskich. Była ona z jednej strony konsekwencją kolejnego na Zachodzie wybuchu nienawiści wobec Żydów obarczonych winą za szalejącą zarazę „czarnej śmierci”, z drugiej rozchodzących się wśród nich informacji o swobodach panujących w Polsce.

W połowie XV w. doszło w Polsce do kolejnego rozszerzenia zakresu żydowskiej autonomii. Przyznane Żydom wcześniej przywileje utwierdził i umocnił Kazimierz Jagiellończyk. Odtąd Żydów nie wolno było pozywać przed sądy, w których orzekali chrześcijańscy duchowni. Obronę Żydów przed napaściami w imieniu króla sprawowali wojewodowie. Zakazano wysuwania wobec Żydów oskarżeń o używanie krwi chrześcijańskiej do wyrobu macy na święto Paschy. Pod względem prawnym już w średniowiecznej Polsce Żydzi należeli do najbardziej uprzywilejowanych poddanych Korony. W prawie karnym sankcja za zabicie Żyda była zaostrzona, a w prawie procesowym korzystali oni ze szczególnych uprawnień. Wysokość przysługującej Żydom główszczyzny - sumy pieniężnej uiszczanej za „głowę” zabitego – równa była szlacheckiej.

Skomentuj Obserwuj notkę Napisz notkę Zgłoś nadużycie
NEWSY - TOP 5

O mnie

darmowy hosting obrazków Przypomnijmy o Rotmistrzu / Let's Reminisce About Witold Pilecki on Facebook. Doświadczając kolejnych erupcji Inferno Polonico, przed oczami duszy widzę Witolda Pileckiego, który do nas, wolontariuszy akcji społecznej "Przypomnijmy o Rotmistrzu" ("Let's Reminisce About Witold Pilecki mówi"), mówi:"Z powodu mojego imienia będą was nienawidzić" (Mt 24,9)

Ostatnie notki

Najpopularniejsze notki

Tagi

Tematy w dziale